Biuletyn Speleoklubu Tatrzańskiego 

DEWIATOR 18

„Karty Taternika?”

W związku z wejściem w życie znanego już wszystkim rozporządzenia w sprawie uprawiania alpinizmu  chciałbym na łamach naszego pisemka poruszyć temat ograniczeń formalno-prawnych jakie ciążą na osobach, które chciałyby w Polsce uprawiać wspinaczkę lub taternictwo jaskiniowe. Ktoś napisał, że oto powstały przepisy, które regulują zasady wszelkich form wspinaczki w naszym kraju wypełniając dotychczasową lukę prawną w tej dziedzinie. Luki prawnej być może już nie ma ale czy rzeczywiście po tak przeprowadzonych zmianach można odetchnąć z ulgą?

Po wejściu w życie rozporządzenia (Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 listopada 2001 w sprawie uprawiania alpinizmu) określono kto, gdzie i na jakich zasadach może się wspinać czy też chodzić po jaskiniach. Utworzono 6 rodzajów „kart alpinistycznych” – cztery taternickie, jedną kartę wspinacza a także jedną kartę narciarza wysokogórskiego. Wszystkie karty, łącznie z Kartą Taternika mają już charakter ogólnokrajowy to znaczy, że chcąc się wspinać lub uprawiać taternictwo jaskiniowe w dowolnym miejscu w Polsce musimy posiadać właściwy „papier”. Wymienione dokumenty pełnią rolę pozwolenia na uprawianie tej czy innej formy alpinizmu a nawet narciarstwa wysokogórskiego. Obywatele polscy wspinający się za granicą są także obowiązani do posiadania stosownego dokumentu a to dlatego, że polskie prawo obowiązuje polskich obywateli na całym świecie! 

Dla każdej z kart określono co może robić jej właściciel. To znaczy, że posiadacz karty wspinacza może to a to (odsyłam do w/w rozporządzenia), mając kartę taternika możemy więcej, kartę taternika zwyczajnego jeszcze więcej a gdy jesteśmy posiadaczami karty narciarza wysokogórskiego możemy nawet chodzić po górach z nartami na nogach. Jednak już na samym początku nasuwa się pewna refleksja. Pierwotnie Kartę Taternika stworzono w celu kontroli ruchu wspinaczkowego i jaskiniowego na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego... Jak widać autorzy rozporządzenia, które ma regulować wszystkie formy aktywności wspinaczkowej w całym kraju czerpali pełnymi garściami z uregulowań odnoszących się pierwotnie tylko do obszaru chronionego.

W tym samym rozporządzeniu czytamy, że osoba nie posiadająca żadnej z wymienionych kart może wpinać się na sztucznych ściankach oraz na skałkach, po drogach wyposażonych w stałą asekurację. Co to oznacza. A chociażby to, że taka osoba nie może zarzucić sobie nawet wędki na jakiejś skale o ile owa skała nie jest obita żelastwem od dołu aż po samą górę (łącznie ze stanowiskami). Nie mając karty taternika jaskiniowego nie możemy wchodzić do żadnej z jaskiń na terytorium Polski i świata, w której przydaje się znajomość posługiwania się specjalistycznym sprzętem. Mało tego, chcąc się wspinać zostaliśmy zobowiązani do używania tylko i wyłącznie sprzętu atestowanego (zakładając, że kartę już mamy). Słusznie zauważono, że jeśli zakazano nam używania sprzętu bez odpowiednich certyfikatów bezpieczeństwa to nie ma mowy o wspinaniu bez owego sprzętu w ogóle czyli o wspinaniu się bez asekuracji. Czyli koniec żywcowania!

Co teraz? W wyniku rozszerzenia terytorium, na którym wspinacze i „jaskiniowcy” zobowiązani są do posiadania stosownego dokumentu znacznie większa ilość osób została postawiona wobec wyboru albo kurs – drogie szkolenie albo do domu! Czy można więc dziwić się emocjom mając na uwadze jakie kontrowersje karta wywoływała i wywołuje nadal w samych Tatrach. W końcu pod wieloma względami Tatry to terytorium o charakterze enklawy, w której wspinacze i nie tylko bo także turyści, naukowcy a nawet sami pracownicy Parku są determinowani dobrem przyrody. Na pewno taka czy inna forma kontroli ruchu wspinaczkowego w Tatrach będzie istnieć zawsze a nasze uprawnienia mogą być skontrolowane w ten czy inny sposób. Obszar Parku Narodowego wymusza pewne ograniczenia i wspinacze nie są i najprawdopodobniej nigdy nie będą uprzywilejowani. Po prostu trzeba się dostosować lub też pogodzić z możliwością uszczuplenia swojego portfela.

Zupełnie inna historia dotyczy obszarów położonych poza Parkami Narodowymi, na których występują mniejsze lub większe pozostałości Oceanu Tetydy. W praktyce skałki mogą występować i występują nawet na prywatnych gruntach – podobnie z jaskiniami.

Pytanie zatem brzmi czy tworzenie tak sformułowanych przepisów odnoszących się do szeroko pojętego wspinactwa czy to powierzchniowego czy podziemnego na obszarze całego kraju jest celowe? Dlaczego wszystkim nakazuje się udział w specjalistycznych i kosztownych kursach. Takie rozwiązanie zrozumiałe jest (też nie dla wszystkich ale to już jest kwestia edukacji) w aspekcie ochrony przyrody. Na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego istniały i istnieją tego typu ograniczenia ale stosowanie tychże paragrafów wobec wszelkiej działalności wspinaczkowej w całej Polsce wydaje się być nieprzemyślane. Według mnie jest to ograniczanie wolności człowieka. Wspinając się narażamy przede wszystkim siebie samego i sami powinniśmy mieć możliwość decydować o swojej edukacji w tej dziedzinie. To nie jazda samochodem. Owszem czasem działa się w grupie i swoim działaniem sprowadza ryzyko dla pozostałych członków tejże grupy (np. akcja w jaskini) lecz każdy ma przecież świadomość z kim spędza swój wolny czas. Równie dobrze można zamknąć dostęp do kąpieli w rzece wszystkim, którzy nie mają ukończonego specjalistycznego szkolenia w zakresie nauki pływania i niebezpieczeństw jakie niesie ze sobą woda. A zatem kursy i szkolenia tak jak najbardziej ale dobrowolnie gdyż taki jest charakter alpinizmu.

Poza tym dlaczego nie stworzy się podobnych wymogów w stosunku do turystów chodzących po górach. Co roku setki tysięcy ludzi rusza w Tatry, nierzadko wysoko, czasem w zimie nie mając zielonego pojęcia o tym jak należy się przygotować i w jaki sposób unikać niebezpieczeństw. Dlaczego w swoim własnym i bardzo małym ogródku utrudniamy sobie życie?

Ponadto kilka drobnych uwag. Po pierwsze w jaki sposób ustalić granicę pomiędzy zaawansowaną turystyką gdzie nie ma tego typu przepisów a „niedzielnym taternictwem”? Czy wyjście najprostszą drogą na Batyżowiecki Szczyt to jeszcze turystyka tzw. kwalifikowana czy już taternictwo?

W jakim stopniu nowe przepisy miałyby być egzekwowane na terenie całego kraju nie wspominając np. o Madagaskarze?!

Nie do końca przemyślany jest także jeden z paragrafów nowego rozporządzenia przyznającym karty taternika i taternika zwyczajnego członkom TOPR. Kolejne kursy i szkolenia w Pogotowiu Tatrzańskim są prowadzone faktycznie na wysokim poziomie lecz ich zakres jest na ogół rozbieżny z tym co wymagane jest przez PZA. Zatem po co takie przepisy? To nie ta kolejność! Wydaje się, że to właśnie kandydat chętny do wstąpienia w szeregi TOPR powinien szczycić się odpowiednimi kwalifikacjami potwierdzonymi przez PZA!

Jest jeszcze druga strona medalu. Nie ukrywam, że przede wszystkim to o czym napiszę poniżej skłoniło mnie do tego aby publicznie skomentować nowe przepisy. Mianowicie boję się skutków wprowadzenia w życie owego rozporządzenia dla samego środowiska. Boję się powrotu do przeszłości i tego co jak się wydawało zostało raz na zawsze odrzucone. Nie ważne kim jesteś, ważne że nie masz tej czy innej karty. Wdrożono w życie wizję, w której odpowiednia karta czy też jej stopień decyduje o uprawnieniach zawodnika. Niestety jest to ślepa uliczka. Podążając ją będzie trzeba stwarzać nowe stopnie gdyż siłą rzeczy ludzie wkręceni w całą tę maszynerię będą chcieli zdobywać kolejne szczeble „kariery wspinaczkowej” aby być jak najlepiej notowanymi i mieć coraz większe możliwości działania. W konsekwencji to komisja egzaminacyjna PZA będzie określać jak dobrze jesteś w danej chwili przygotowany, na co cię stać, na jak wielką górę możesz się wybrać, z kim pójść i na jak długo. Taki model ruchu wspinaczkowego w Polsce może się podobać tylko nielicznej grupie ludzi. Wprowadzenie tego typu paragrafów zabije to co w alpinizmie jest najważniejsze i najpiękniejsze a mianowicie swobodę działania, indywidualizm i odrębność każdego z nas w postrzeganiu siebie w górach.

Najprawdopodobniej samo życie zmusi część ludzi do skończenia tego czy owego kursu chociażby dlatego, że prędzej czy później w Polsce zacznie w normalny sposób funkcjonować system ubezpieczeń od następstw wypadków lub kosztów akcji ratunkowej – mam nadzieję. W tym wypadku czysta ekonomia zachęci klientów zakładów ubezpieczeniowych aby skończyć dajmy na to kurs tatrzański. W przeciwnym wypadku ubezpieczyciel zażąda wysokich składek gdyż będzie miał prawo do postrzegania swojego klienta jako laika który idąc w wysokie góry ma wielkie szanse ulec wypadkowi. Z kolei brak ubezpieczenia byłby wtedy narażaniem się na koszty akcji ratunkowej w górach, w jaskini, może nawet na skałach ale o tym powinien decydować rozsądek osoby zainteresowanej. Wiadomo, że nie każdy będzie takiego ubezpieczenia potrzebował. Jeśli ubezpieczenia staną się powszechne będą także tanie a o to przecież chodzi.

Na pewno parki narodowe atrakcyjne dla wspinaczy lub „jaskiniowców” z powodu swoich specjalistycznych walorów środowiska przyrodniczego będą wymagać odpowiednich certyfikatów z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze aby zmniejszyć oddziaływanie człowieka poza szlakami turystycznymi (mniejsza ilość zawodników z papierami) a po drugie aby zminimalizować ryzyko wystąpienia akcji ratunkowej – czasem poważnej, wieloosobowej i wielodniowej – na przykład w jaskini.

Z pewnością wszyscy mamy wizję najlepszego, w naszym mniemaniu, modelu funkcjonowania ruchu wspinaczkowego w naszym kraju. Zdaję sobie sprawę ze złożoności problemu i z potrzeby pewnych uregulowań prawnych ale można to zrobić w różny sposób. Według mnie PZA jako organizacja nadrzędna powinna kontrolować poziom szkolenia w poszczególnych klubach taternickich i jaskiniowych w Polsce. Każdy kto ma ochotę powinien mieć możliwość uczestniczenia w specjalistycznym kursie prowadzonym przez kwalifikowanych instruktorów, po skończeniu którego uzyska odpowiednie dokumenty potwierdzające jego umiejętności. Na pewno jednak decyzja o przystąpieniu do wybranego kursu powinna być sprawą wyboru każdego z nas.

Paweł Orawiec    

Spis treści

powrót na stronę główną
 Biuletyn Speleoklubu Tatrzańskiego

strona Stowarzyszenia Speleoklub Tatrzański

Speleoklub Tatrzański Zakopane
34-500 Zakopane ul. Sabały 4
tel./fax: +48 018 201 72 43

stronę redaguje: Grzegorz Albrzykowski